Er zijn van die zondagochtenden waarop je brommer niet wil starten. Je draait aan de gasgreep, geeft een trap op de kickstarter, en niets. Geen droog hoestje, geen sputter, gewoon stilte. Negen van de tien keer zit het probleem in de carburateur. Dat klinkt ingewikkeld, maar met wat geduld en de juiste aanpak is een carburateur reviseren een klus die je prima zelf kunt doen. Ik heb het de afgelopen decennia tientallen keren gedaan, op mijn eigen Puch en op de brommers van clubleden. In dit stuk leg ik je stap voor stap uit hoe je te werk gaat.
Wat de carburateur eigenlijk doet
Voordat je iets uit elkaar haalt, is het goed om te begrijpen wat je in handen hebt. De carburateur mengt lucht en brandstof in de juiste verhouding, zodat het mengsel in de cilinder kan verbranden. Te veel lucht en het mengsel is te mager. Te veel benzine en het is te rijk. Beide situaties zorgen voor problemen: slechte start, stotteren op toeren, of juist wegvallen bij stilstand.
Op een klassieke Puch, Zundapp of Kreidler vind je vrijwel altijd een eenvoudige vlottervergasser (een carburateur waarbij een vlotter de brandstofstand regelt, vergelijkbaar met het mechanisme in je toilet). De bekendste merken op onze brommers zijn Bing, Dellorto en Amal. Ze werken allemaal op hetzelfde principe, al verschillen de afmetingen en de plek van de schroefjes per type. Herken je eigen carburateur voordat je begint. Kijk op het huis van de carburateur zelf: daar staat meestal het type gestempeld.
Wat je nodig hebt voordat je begint
Haal alles bij elkaar voordat je de eerste bout losdraait. Niets is frustrerender dan halverwege een revisie naar de winkel moeten. Dit is wat je minimaal nodig hebt:
- Een carburateur revisiesetje (bevat nieuwe pakkingen, naaldklem, vlotterpakking en soms een nieuwe spuitmond)
- Schone bakjes of potjes voor de losse onderdelen
- Carburateur reiniger (spray of vloeistof)
- Perslucht of een fietspomp met smal mondstuk
- Een goede schroevendraaier met platte kop, bij voorkeur meerdere maten
- Ringsleutels of een steeksleutel in de maat van de vlotterkamerdop
- Een schoon stuk doek of keukenrol
- Goede verlichting, want de gaatjes zijn klein
Maak ook een foto van de carburateur voordat je hem demonteert. Dat klinkt overbodig, maar als je twee uur later naar een handjevol schroefjes en veerties kijkt, ben je blij met die foto. Ik gebruik al jaren een oud blikken dienblad als werkblad, zodat niets wegrollt.
Demonteren: rustig en geordend werken
Zet de benzinekraan dicht. Altijd. Dit vergeet je maar één keer, want daarna heb je een garage vol benzinedamp en een natte werkbank. Schroef de slang van de carburateur los en houd een doekje bij de hand voor de resterende benzine in de vlotterkamer (het reservoirtje onderaan de carburateur).
Draai de vlotterkamerdop los. Dat is de dop aan de onderkant. Sommige types hebben een bout in het midden, anderen hebben een ringvormige dop die je met je vingers of een sleutel losschroeft. Til de dop voorzichtig af en je ziet de vlotter: een licht plastic of metalen drijvertje dat aan een pennetje hangt. Til de vlotter eruit en controleer hem. Schud hem naast je oor. Hoort hij iets? Dan zit er benzine in en is hij lek. Een lekkende vlotter vervangt je altijd, want die is niet te repareren.
Haal daarna de spuitmond (het kleine koperen buisje met gaatjes, ook wel het hoofdsproeier of de hoofdjet genoemd) eruit. Die zit vast met een klein schroefje of is er rechtstreeks ingeschroefd. Noteer het getal dat erop staat. Dat is de maatvoering van de spuitmond en die moet je later terugplaatsen. Leg alles geordend neer in je bakje.
Draai nu de stationairloopschroef (de kleine schroef waarmee je het stationair toerental instelt) en de mengselschroef (de schroef waarmee je de verhouding lucht en benzine bij stationair regelt) voorzichtig los. Tel exact hoeveel slagen je draait voordat ze loskomen. Schrijf dat op. Zo weet je straks hoe ver je ze terugdraait als beginpunt.
Reinigen: hier zit het echte werk
Nu je alles uit elkaar hebt, is het tijd voor het reinigen. Dit is het gedeelte waar geduld loont. Kleine gaatjes die verstopt zijn met vernis (aangekoekte oude benzine) of vuil zijn de meest voorkomende boosdoener bij een slecht lopende brommer.
Spuit de carburateur reiniger ruimhartig door alle gaatjes en kanaaltjes in het carburateurbuis en de vlotterkamer. Laat het even inwerken. Gebruik daarna perslucht of de fietspomp om de kanalen door te blazen. Je ziet dan of er ergens nog verstoppingen zitten. Herhaal dit totdat je door elk gaatje vrij kunt blazen.
De spuitmond reinig je apart. Houd hem tegen het licht en kijk of je door het gaatje kunt kijken. Is het gaatje dicht? Gebruik een dun stukje koperdraad of een speciale spuitmondreiniger. Gebruik nooit een boor of naald die dikker is dan het gaatje zelf, want dan vergroot je de opening en verstoor je de afstelling voorgoed.
Controleer ook het naaldventiel (het kleine naaldje met een rubberen punt dat de benzinetoevoer naar de vlotterkamer regelt). Zit er een inkeping of slijtage op de rubberen punt? Vervangen. Een versleten naaldventiel laat te veel benzine door en je motor loopt dan te rijk, wat je herkent aan een zwarte rookpluim en een natte bougie.
Maak alle onderdelen droog met schone doek of perslucht. Geen vochtige onderdelen terugplaatsen.
Monteren en instellen: het moment van de waarheid
Monteer alles in omgekeerde volgorde. Begin met de spuitmond, dan het naaldventiel, dan de vlotter. Controleer of de vlotter vrij beweegt en niet knelt. Plaats de vlotterkamerdop terug en draai hem goed maar niet overdreven vast aan. Pakkingen scheuren snel als je te hard aantrekt.
Schroef de mengselschroef en de stationairloopschroef terug naar de positie die je had opgeschreven. Dat is je beginpunt. Sluit de benzineslang aan en open de benzinekraan. Wacht even totdat de vlotterkamer gevuld is. Je hoort dat vanzelf: het stroomgeluidje stopt.
Start de brommer en laat hem warm worden. Een koude motor heeft een rijker mengsel nodig, dus oordeel pas als hij op temperatuur is. Dat duurt bij de meeste klassieke brommers twee à drie minuten rustig stationair draaien.
Stel daarna het stationair in met de stationairloopschroef totdat de motor rustig en gelijkmatig loopt. Draai vervolgens de mengselschroef langzaam een kwartslag tegelijk naar buiten (losdraaien) totdat het toerental iets stijgt. Dat is het punt waarop het mengsel klopt. Draai de stationairloopschroef daarna iets terug zodat het stationair weer op de juiste hoogte komt.
Dit klinkt preciezer dan het is. Na een paar keer heb je er gevoel voor. Vertrouw op je oren. Een goed ingestelde carburateur klinkt gelijkmatig en stabiel, zonder geklapper of wegvallen.
Maak een korte proefrit op een rustig stukje weg. Niet meteen de volle gasgreep erop, maar rustig optrekken en voelen of de motor soepel meekomt. Stottert hij bij het optrekken? Dan is het mengsel te mager of te rijk. Rijdt hij soepel door van stationair naar rijtoeren? Dan zit je goed.
Een goed gereviseerde carburateur geeft je brommer een tweede jeugd. De start wordt makkelijker, het rijgedrag gelijkmatiger en je benzineverbruik eerlijker. Het is een van die klussen waarbij je achteraf denkt: waarom heb ik dit niet eerder gedaan? Pak die carburateur er eens bij. Je hebt er een zondagochtend voor nodig, en daarna rijd je er de komende jaren op door.
