Er zijn van die middagen in de garage waarop alles tegenvalt. De bromfiets wil niet starten, stationair loopt hij ruw, en bij doorgeven hapert hij alsof hij het er niet mee eens is. Negen van de tien keer zit het probleem in de carburateur. Dat kleine, gietijzeren of zinklegering apparaatje is het hart van het mengsel, en als het vuil is, merk je dat meteen. Gelukkig is schoonmaken geen hogere wiskunde. Met geduld, de juiste spullen en dit stappenplan zit je er goed.
Wat de carburateur eigenlijk doet en waarom hij vervuilt
De carburateur mengt benzine en lucht in de juiste verhouding. Dat mengsel gaat de cilinder in, ontbrandt, en drijft de zuiger aan. Zo simpel is het. Maar die eenvoud heeft een keerzijde: het apparaat werkt met heel kleine kanalen en naaldjes. Een vlotternaald (het pennetje dat de brandstoftoevoer regelt) heeft een doorlaat van soms minder dan een millimeter. Een spoortje vuil, een beetje vernis van oude benzine, en dat kanaal is geblokkeerd.
Oude bromfietsen staan vaak maanden stil. Benzine verdampt gedeeltelijk in de vlotterkamer (het reservoirtje onder in de carburateur) en laat een kleverige, harsachtige laag achter. Die laag heet lak of vernis, en hij is taai. Gewoon spoelen met verse benzine helpt nauwelijks. Je moet echt demonteren en handmatig schoonmaken.
Daarnaast speelt roest een rol. Als er water in de tank zit, wat bij oude tanks die lang hebben gestaan bijna altijd het geval is, komt dat water vroeg of laat in de carburateur terecht. Roestdeeltjes verstoppen het hoofdsproeier (de jet die de brandstof vernevelt). Resultaat: een motor die te mager loopt, dat wil zeggen te weinig brandstof krijgt, oververhit en pingelt.
Gereedschap en materiaal dat je nodig hebt
Ga niet beginnen zonder alles bij de hand te hebben. Halverwege stoppen omdat je een schroevendraaier mist is frustrerend, en met een open carburateur op de werkbank wil je dat niet.
Dit heb je minimaal nodig:
- Een platte schroevendraaier in de juiste maat. Te groot en je beschadigt de gleuf van de sproeier. Te klein en hij glipt eruit.
- Een kleine ringsleutel of steeksleutel, meestal 8 of 10 millimeter, voor de bevestigingsbouten.
- Een bak of schaaltje voor de kleine onderdelen. Een muffinvorm werkt prima: elk kuiltje is een onderdeel.
- Carburateur reiniger in een spuitbus. Niet de goedkoopste, want die tast soms rubber aan.
- Perslucht. Heb je geen compressor, dan doet een busje perslucht uit de winkel het ook.
- Nieuwe pakkingen (vlakke ringetjes van kurk of rubber die lekkage voorkomen). Koop ze van tevoren, want de oude gaan bij het demonteren vaak stuk.
- Een vergrootglas. Serieus. Die kleine gaatjes in de sproeier zijn met blote ogen nauwelijks te zien.
- Papier en pen, of je telefoon voor foto’s. Maak voor je begint een foto van hoe alles zit. Je bent blij dat je dat deed.
Wat je niet gebruikt: een naald, een draad of ander scherp metaal om de sproeier door te prikken. Dat vergroot het gaatje, verandert de afstelling en geeft je een motor die structureel te rijk loopt, met zwarte uitlaat en hoog verbruik als gevolg. Perslucht is de enige juiste methode.
Demonteren, reinigen en opbouwen
Begin met de brandstofkraan dichtdraaien. Die zit op de tank, en hij heeft een hendeltje met meestal drie standen: aan, uit en reserve. Zet hem op uit. Wacht even tot de benzine die nog in het slangetje zit, wegloopt. Zet dan een lapje of een bakje onder de carburateur, want er blijft altijd wat in de vlotterkamer staan.
Koppel het brandstofslang los. Dat is een rubber slangetje dat met een klemmetje vastzit. Schuif het klemmetje opzij en trek het slang voorzichtig los. Koppel daarna het gasschuifkabeltje los. Dat is de staaldraad die verbonden is met het gashandvat. Hoe dat precies werkt, verschilt per merk en type, maar meestal is er een nippel (een klein verdikkinkje aan het uiteinde van de kabel) die in een gleuf klikte. Duw de schuif omhoog en til de nippel eruit.
Nu kun je de carburateur losmaken van de inlaatbuis (de verbinding naar de cilinder). Vaak zitten er twee bouten. Draai ze los, beweeg de carburateur voorzichtig heen en weer, en trek hem naar je toe.
Dan begint het eigenlijke werk.
De vlotterkamer verwijderen. Onderin de carburateur zit een kommetje, de vlotterkamer, vastgehouden door één of meerdere bouten. Draai die los. Kijk wat er in zit. Bruin slib? Roestdeeltjes? Harsachtige aanslag? Noteer het, want het vertelt je iets over de staat van je tank.
De vlotter eruit halen. De vlotter is een klein kunststof of metalen pontonnetje dat drijft op de brandstof en zo het niveau regelt. Hij hangt aan een pennetje (de vlotteras) dat je er simpelweg uitschuift. Controleer of de vlotter niet lek is: schud hem naast je oor. Hoor je vloeistof klotsend? Dan is hij lek en moet hij vervangen worden.
De vlotternaald verwijderen. Dat is het kleine naaldje dat de vlotter vasthoudt en de brandstoftoevoer afsluit als de vlotter hoog genoeg staat. Controleer de punt op slijtage. Een ingedeukte of gegroefd punt geeft een lekkende carburateur: de motor loopt dan te rijk en de vlotterkamer loopt over.
De hoofdsproeier eruit schroeven. Dit is het meest kritieke onderdeel. Gebruik de juiste schroevendraaier. Draai hem voorzichtig los. Houd hem tegen het licht en kijk door het gaatje. Je moet er dwars doorheen kunnen kijken. Is het gaatje verstopt of vervormd? Spuit er carburateur reiniger doorheen. Daarna perslucht. Herhaal dit tot het gaatje vrij is.
Alle kanalen in het carburateurlichaam doorblazen. Spuit reiniger in elk gaatje dat je ziet. Er zijn er meer dan je denkt: het stationairkanaal (voor het lage toerental), het mengkanaal, de luchtcorrectie-opening. Blaas daarna met perslucht alles door. Gebruik het vergrootglas om te controleren of alles vrij is.
Het carburateurlichaam afvegen. Gebruik een schone doek of een katoenen staafje. Geen staalwol, geen schuurpapier. Je wilt krassen vermijden, want een kras op de vlak waar de pakking zit, geeft lekkage.
Nu bouw je alles in omgekeerde volgorde terug. Nieuwe pakkingen erin. De vlotternaald terug. De vlotter terugplaatsen en de as inschuiven. De vlotterkamer vastdraaien, maar niet te strak: het is zacht metaal en de schroefdraad is kwetsbaar. De hoofdsproeier terugschroeven: handingeef plus een kwartslag, niet meer.
Monteer de carburateur terug op de inlaatbuis. Sluit het brandstofslang aan. Koppel het gasschuifkabeltje opnieuw. Controleer of de schuif vrij beweegt als je het gashandvat verdraait.
Dan de stationairinstelling. De stationairschroef (een kleine schroef aan de zijkant, soms met een veer) bepaalt hoe hoog de gasschuif in rust staat. Draai hem een paar slagen in, start de motor, en stel daarna bij tot hij rustig en gelijkmatig loopt. De luchtschroef (een andere kleine schroef, soms afgedekt met een dopje) regelt de lucht-brandstof verhouding in het stationairbereik. Draai hem langzaam in tot de motor begint te haperen, dan een halve slag terug. Dat is het beginpunt. Fijnafstemmen doe je door te luisteren.
Wanneer schoonmaken niet meer voldoet
Soms is een carburateur zo ver heen dat schoonmaken geen zin meer heeft. Dat klinkt hard, maar het is een eerlijk oordeel dat je geld en frustratie bespaart.
Kijk naar de schroefdraad van de sproeieropening. Is die beschadigd of uitgelopen? Dan sluit de sproeier niet meer goed en zuigt de motor valse lucht aan, wat een onregelmatig stationair geeft dat je nooit wegkrijgt. Kijk naar de boring van de schuif, de koker waarbinnen de gasschuif op en neer beweegt. Is die ovaal geworden door slijtage? Dan lekt er lucht langs de schuif. Hetzelfde probleem, hetzelfde gevolg.
Controleer ook het carburateurlichaam zelf op haarscheurtjes, vooral rondom de bouten. Zinklegering, het materiaal van veel Bing- en Dellorto-carburateurs op klassieke bromfietsen, wordt brozer met de jaren. Een scheur is niet te lassen zonder speciaal gereedschap, en zelfs dan is het resultaat onzeker.
In al deze gevallen is een vervangende carburateur de beste oplossing. Op onderdelenbeurzen voor klassieke bromfietsen vind je ze regelmatig, zowel nieuwe old stock (ongebruikte onderdelen uit oude voorraden) als revisie-exemplaren. Neem altijd het type- en maataanduiding mee: die staat gegraveerd of gestempeld op het carburateurlichaam. Een verkeerd type geeft afstemmingsproblemen die je nooit volledig oplost.
Een goed schone carburateur is het verschil tussen een bromfiets die je iedere zondagochtend met één trap start en één die je vijf minuten staat te vloeken. Die eerste bromfiets, mijn Puch uit ’78, heeft inmiddels meer carburateur-schoonmakebeurten achter de rug dan ik me kan herinneren. Maar hij start nog steeds. Dat zegt genoeg.
